Chiny wkraczają w nową erę zarządzania finansami publicznymi. Po dekadach dynamicznego, ale często niekontrolowanego wzrostu opartego na masowych inwestycjach infrastrukturalnych, władze w Pekinie mówią „dość” marnotrawstwu. Opublikowane w połowie kwietnia 2026 roku przez Radę Państwa wytyczne dotyczące reformy systemu zatwierdzania inwestycji wprowadzają mechanizm dożywotniej odpowiedzialności urzędników za podejmowane decyzje inwestycyjne. To przełomowy krok w walce z problemem ukrytego zadłużenia samorządów i realizacją bezużytecznych projektów wizerunkowych.
Walka z projektami na chybił-trafił
Przez lata model kariery chińskich urzędników lokalnych opierał się na prostej zasadzie: szybki wzrost PKB w regionie gwarantował awans. Najprostszą drogą do stymulowania gospodarki były ogromne inwestycje w infrastrukturę. Prowadziło to do powstawania tzw. „białych słoni” (ang. white elephants) – monumentalnych, ale ekonomicznie nieuzasadnionych projektów, takich jak nieużywane lotniska, puste autostrady czy spektakularne, ale deficytowe parki rozrywki.
Urzędnicy często inicjowali kosztowne „projekty wizerunkowe”, zaciągali ogromne długi, a po kilku latach awansowali do wyższych struktur władzy, zostawiając problem spłaty swoim następcom. Nowe regulacje Rady Państwa mają ukrócić tę praktykę. Zgodnie z wytycznymi, personel bezpośrednio odpowiedzialny za decyzje inwestycyjne będzie ponosił surową, dożywotnią odpowiedzialność, jeżeli ich działania naruszą przepisy i doprowadzą do znacznych strat lub poważnych negatywnych skutków. To jasny sygnał: ucieczka przed konsekwencjami poprzez zmianę stanowiska nie będzie już możliwa.
Koniec z omijaniem procedur przez LGFV
Kluczowym elementem reformy jest również uderzenie w mechanizmy, które pozwalały samorządom na akumulację tzw. ukrytego długu. Władze lokalne, mając ograniczone możliwości bezpośredniego zadłużania się, masowo wykorzystywały Lokalne Wehikuły Finansowe (LGFV – Local Government Financing Vehicles). Te teoretycznie niezależne przedsiębiorstwa państwowe zaciągały kredyty na realizację projektów infrastrukturalnych, za które ostateczną odpowiedzialność ponosił rząd.
Nowe wytyczne kategorycznie zabraniają wykorzystywania przedsiębiorstw państwowych do omijania rygorystycznych procedur zatwierdzania projektów finansowanych przez państwo. Wymagane jest teraz ścisłe przestrzeganie standardowych etapów inwestycji – od wnikliwego studium wykonalności po ostateczne zatwierdzenie budżetu. Działania te są kontynuacją szeroko zakrojonej kampanii oddłużeniowej. Jak informowano w marcu 2026 roku, Chiny poczyniły już znaczne postępy, likwidując ponad 82 procent LGFV i redukując ich zadłużenie operacyjne o ponad 74 procent.
Centralizacja kontroli i hamowanie nadmiaru mocy
Reforma wprowadza również wzmożoną kontrolę nad projektami rządowymi w kluczowych regionach i sektorach, ze szczególnym uwzględnieniem 12 prowincji o najwyższym poziomie zadłużenia. W tych regionach nowe inwestycje będą podlegały zaostrzonym przeglądom, z wyjątkiem niezbędnych projektów służących dobru publicznemu.
Władze w Pekinie chcą także lepiej zarządzać inwestycjami w sektorze przedsiębiorstw. Rząd centralny zastrzegł sobie prawo do dynamicznego dostosowywania uprawnień decyzyjnych w zależności od etapu rozwoju poszczególnych branż. W przypadku sektorów charakteryzujących się „nieuporządkowaną konkurencją” i nadmiernymi mocami produkcyjnymi (overcapacity), władze mogą – za zgodą Rady Państwa – tymczasowo zawiesić zatwierdzanie nowych projektów. Inwestycje uznane za zakazane zostaną odcięte od kluczowych zasobów: gruntów, wody i finansowania.
Jakość ponad ilość
Jednocześnie reforma nie oznacza całkowitego zamrożenia inwestycji. Narodowa Komisja Rozwoju i Reform (NDRC) zapowiedziała przyspieszenie alokacji 755 miliardów juanów (około 110 miliardów dolarów) z centralnego budżetu inwestycyjnego na rok 2026 oraz biliona juanów z emisji specjalnych obligacji skarbowych. Środki te mają zostać rozdysponowane do końca czerwca, co ma pobudzić popyt wewnętrzny i odblokować potencjał chińskiego rynku.
Zmienia się jednak filozofia wydawania tych środków. Jak podkreślają eksperci, celem rządu centralnego nie jest dławienie inwestycji, ale upewnienie się, iż każda wydana złotówka przynosi realne korzyści gospodarcze i społeczne. Otwarcie konkurencyjnych sektorów infrastruktury na równe szanse dla wszystkich rodzajów przedsiębiorstw oraz wspieranie kapitału prywatnego w dużych projektach krajowych ma zwiększyć dynamikę rynkową.
Wprowadzenie dożywotniej odpowiedzialności to przełom w budowaniu trwałych mechanizmów nadzoru nad chińskimi wydatkami publicznymi. Zmuszając decydentów do większej rozwagi, Pekin stara się zabezpieczyć stabilność finansową kraju w obliczu spowolnienia gospodarczego i wyzwań strukturalnych. Sukces tej reformy będzie jednak zależał od rygorystycznego egzekwowania nowych przepisów w praktyce i koordynacji działań między ministerstwami a lokalnymi organami władzy.
Źródła:
- Caixin (economy.caixin.com) – „投资审批制度改革继续深化 首提政府投资项目决策终身负责制”
- National Business Daily (nbd.com.cn) – „国办：实行政府投资项目决策终身负责制 对违规决策造成重大损失、恶劣影响的领导人员和直接责任人员要严肃追究责任”
- Trivium China (triviumchina.com) – „State Council overhauls project investment approval system to curb excess capacity growth”
- China Daily (chinadaily.com.cn) – „NDRC plans to unlock China’s untapped market potential”
- Caixin Global (caixinglobal.com) – „China Says 82% of Local Financing Vehicles Phased Out in Debt Cleanup”
Autor: 梁安基 Andrzej Z. Liang, 上海 Shanghai, 中国 Chiny
e-mail: [email protected]
Redakcja: Leszek B. Ślazyk
e-mail: [email protected]
