Rakieta NASA Space Launch System, która wynosi statek kosmiczny Orion z astronautami Reidem Wisemanem, Victorem Gloverem, Christiną Koch i Jeremym Hansenem na pokładzie, startuje z misji Artemis II z Centrum Kosmicznego im. Kennedy'ego na Florydzie, 1 kwietnia 2026 r. © NASA
NASA rozpoczęła w środę swój pierwszy od ponad 50 lat załogowy lot na Księżyc, rozpoczynając misję Artemis II startem z Centrum Kosmicznego im. Kennedy'ego na Florydzie. Misja ta rozpoczyna się u progu nowej ery rywalizacji w kosmosie.
Czym jest Artemis II?
Artemis II to druga misja w ramach programu Artemis NASA, którego celem jest lądowanie ludzi na powierzchni Księżyca w 2028 roku i utworzenie stałej bazy na powierzchni Księżyca w latach 30. XXI wieku. Artemis II to pierwsza załogowa misja w ramach programu, która odbywa się cztery lata po Artemis I – misji bezzałogowej, w ramach której testowano kapsułę Orion zbudowaną przez Lockheed Martin.
Kto pilotuje Artemis II?
(Od lewej) Specjalista misji Jeremy Hansen z CSA (Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej), pilot Victor Glover i dowódca Reid Wiseman na zdjęciu przed startem Artemis II w Centrum Kosmicznym im. Kennedy'ego na Florydzie, 1 kwietnia 2026 r. © Getty Images; Chip Somodevilla
W ramach misji Artemis II amerykańscy astronauci Reid Wiseman, Victor Glover i Christina Koch wraz z Kanadyjczykiem Jeremym Hansenem okrążą Ziemię, okrążą Księżyc, a następnie powrócą na Ziemię z rekordową prędkością powrotu wynoszącą 40 000 km/h (25 000 mil/h). W pewnym momencie misji załoga znajdzie się dalej od Ziemi niż kiedykolwiek wcześniej, przekraczając rekord 400 171 km (248 655 mil) ustanowiony przez Apollo 13 w 1970 roku.
Czy start Artemis II zakończył się sukcesem?
Rakieta NASA Space Launch System (SLS) wzbiła się w powietrze o godzinie 18:35 w środę, przyspieszając statek Orion do prędkości około 27 360 km/h (17 000 mil/h) w ciągu ośmiu minut od startu. Błąd techniczny systemu zakończenia lotu (FTS) rakiety groził opóźnieniem startu, ale technikom NASA udało się rozwiązać problem z godzinnym wyprzedzeniem.
System FTS pozwala inżynierom pokładowym na uruchomienie samozniszczenia rakiety w przypadku, gdy zboczy ona z kursu i zagrozi życiu na Ziemi.
Kiedy Artemis II dotrze do Księżyca?
Statek kosmiczny spędzi 24 godziny na wysokiej orbicie okołoziemskiej – około 74 000 km (46 000 mil) nad powierzchnią planety – przeprowadzając testy systemów, zanim w czwartek wieczorem uruchomione zostaną silniki Oriona, ustawiając statek na trajektorii w kierunku Księżyca.
Orion wejdzie w sferę grawitacyjną Księżyca w poniedziałek i rozpocznie przelot obok niego jeszcze tego samego dnia. Podczas tej fazy misji załoga Artemis II jako pierwsza osoba zobaczy niewidoczną stronę Księżyca, która zawsze jest odwrócona od Ziemi. Grawitacja Księżyca wystrzeli Oriona bezpośrednio z powrotem w kierunku Ziemi, a po wejściu w atmosferę kapsuła załogowa oddzieli się od statku kosmicznego i w piątek, 10 kwietnia, woduje na Oceanie Spokojnym przy pomocy spadochronu.
Grafika przedstawiająca trasę, którą Artemis II okrąży Księżyc © Getty Images
Dlaczego NASA wraca teraz na Księżyc?
Artemis II to pierwsza załogowa misja księżycowa NASA od czasów Apollo 17, w której astronauci Gene Cernan i Harrison Schmitt spacerowali po powierzchni Księżyca. Misje Apollo miały miejsce w szczytowym okresie zimnej wojny, a Stany Zjednoczone przeznaczyły 4% swojego budżetu federalnego na NASA w latach 60. XX wieku, dążąc do wylądowania na Księżycu przed ZSRR. Jednak po pierwszym udanym lądowaniu na Księżycu w 1969 roku budżet agencji skurczył się z powodu słabnącego zainteresowania opinii publicznej i zawirowań gospodarczych.
Jakie katastrofy dotknęły program kosmiczny NASA?
Po lądowaniu na Księżycu w 1969 roku seria tragedii dodatkowo ograniczyła amerykański program kosmiczny. Prom kosmiczny Challenger NASA rozpadł się niecałe dwie minuty po rozpoczęciu dziesiątego lotu w styczniu 1986 roku, w wyniku czego zginęła cała siedmioosobowa załoga. Katastrofa była transmitowana na żywo w CNN: miliony Amerykanów widziały zdjęcia eksplodującego w powietrzu promu kosmicznego i ciszę kontroli misji.
Śledztwo wykazało, iż wadliwe gumowe uszczelki typu O-ring spowodowały wyciek gorących gazów z rakiety nośnej Challengera, co doprowadziło do zapłonu pozostałego paliwa.
Tragedia wydarzyła się ponownie w 2003 roku, kiedy inny wahadłowiec kosmiczny, Columbia, rozpadł się podczas wejścia w atmosferę Ziemi, zabijając wszystkich siedmiu astronautów na pokładzie. Los Columbii został przesądzony podczas startu, kiedy kawałek pianki izolacyjnej oderwał się i przebił płytki termoizolacyjne na skrzydle promu. Uszkodzenie to spowodowało rozpad skrzydła podczas wejścia w atmosferę.
Kto wznowił amerykański program misji księżycowych?
Prezydent Donald Trump ożywił amerykańskie ambicje księżycowe w 2017 roku, podpisując Dyrektywę Polityki Kosmicznej nr 1. Ustanowiła ona program Artemis i zadeklarowała, iż „Stany Zjednoczone będą przewodzić powrotowi ludzi na Księżyc w celu długoterminowej eksploracji i użytkowania”. Prezydent Joe Biden utrzymał program Artemis w nienaruszonym stanie, a po powrocie do Białego Domu w zeszłym roku Trump przedstawił szereg nowych celów kosmicznych, w tym stworzenie kosmicznego systemu obrony przeciwrakietowej, zastąpienie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i budowę reaktorów jądrowych na Księżycu.
Dekret wykonawczy podpisany przez Trumpa w grudniu ubiegłego roku stwierdzał, iż „przewaga w kosmosie jest miarą narodowej wizji i siły woli”. Trump powtórzył te słowa po udanym starcie Artemis II, pisząc w mediach społecznościowych, iż „wygrywamy w kosmosie, na Ziemi i wszędzie tam, gdzie to możliwe – ekonomicznie, militarnie, a teraz także poza gwiazdami”.
Donald Trump świętuje start księżycowej misji NASA Artemis II w poście na swoim koncie Truth Social z 1 kwietnia 2026 r.
Czy program Artemis został opóźniony?
Program Artemis borykał się z opóźnieniami i przekroczeniem budżetu. Misja Artemis I – zanim Trump ją tak nazwał – miała się początkowo odbyć w 2016 roku, zanim datę przesunięto na 2021, a następnie na 2022 rok. Kiedy Trump ujawnił plany ponownego wysłania ludzi na Księżyc, pierwotnie ustalił datę lądowania na 2024 rok, którą później przesunięto na 2028 rok.
Łączny koszt rozwoju rakiety SLS i statku kosmicznego Orion wyniósł ponad 44 miliardy dolarów. W ubiegłym roku projekt SLS był opóźniony o sześć lat i kosztował 6 miliardów dolarów więcej niż pierwotnie szacowano, a Orion kosztował 3,2 miliarda dolarów więcej niż pierwotnie zakładano. Raport Biura Odpowiedzialności Rządu z 2021 roku oszacował całkowity koszt programu Artemis na 93 miliardy dolarów do roku fiskalnego 2025, a koszt pojedynczego startu SLS/Orion na 4,1 miliarda dolarów.
Kto konkuruje z USA w wyścigu kosmicznym?
NASA konkuruje z rosyjskim Roskosmosem i Chińską Narodową Agencją Kosmiczną (CNSA), które pracują nad utworzeniem wspólnej bazy księżycowej do 2035 roku.
Chiny pobrały już próbki z powierzchni Księżyca, a w sierpniu ubiegłego roku przetestowały lądownik, który, jak ma nadzieję Pekin, wyśle pierwszych chińskich astronautów na Księżyc do 2030 roku.
Co więcej, zarówno USA, jak i Chiny utworzyły w swoich siłach zbrojnych wyspecjalizowane w kosmosie – Siły Kosmiczne Stanów Zjednoczonych i Siły Powietrzno-Kosmiczne Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (PLA). Obie strony testowały pociski przeciwsatelitarne, obie uznały kosmos za obszar działań wojennych i obie opracowują przechwytujące pociski kosmiczne oraz metody ich pokonania.
Podobnie jak w okresie zimnej wojny, rywalizacja między Waszyngtonem a Pekinem podzieliła świat na rywalizujące bloki. Około 61 państw podpisało Porozumienia Artemis, zbiór niewiążących zasad regulujących eksplorację i komercyjną eksploatację Księżyca i Marsa. Rosja i Chiny potępiły te porozumienia, a Moskwa określiła je jako „rażącą próbę stworzenia międzynarodowego prawa kosmicznego faworyzującego Stany Zjednoczone”.
Oprócz Rosji i Chin, w rozwoju ILRS uczestniczy 11 innych krajów, w tym Serbia i Republika Południowej Afryki.
Czy Księżyc może być wykorzystywany do wydobywania surowców?
W listopadzie 2015 roku Kongres USA uchwalił ustawę zezwalającą amerykańskim firmom na posiadanie i sprzedaż materiałów wydobywanych z Księżyca lub innych ciał niebieskich. Porozumienia Artemis jednoznacznie zezwalają na „bezpieczne i zrównoważone” wydobywanie surowców z Księżyca.
Księżyc zawiera znaczne złoża pierwiastków ziem rzadkich oraz helu-3, izotopu, który może potencjalnie zasilać przyszłe reaktory termojądrowe. Złoża te wzbudziły zainteresowanie komercyjnych firm zajmujących się eksploracją kosmosu. Astrolab i Interlune planują wspólne wydobycie helu-3 z Księżyca do 2029 roku i podpisały już umowy z Departamentem Energii USA na sprzedaż tego gazu.
Według opublikowanego w zeszłym roku opracowania naukowego, 6500 kraterów na powierzchni Księżyca może zawierać platynę, pallad i rod o wartości ponad biliona dolarów.
Przetlumaczono przez translator Google
zrodlo:https://www.rt.com/news/637090-nasa-artemis-moon-mission/
